สายอากาศแบบ End-Fed Half-Wave (EFHW) เป็นสายอากาศที่ได้รับความนิยมมากในกลุ่มนักวิทยุสมัครเล่น เพราะใช้ลวดเพียงเส้นเดียว ป้อนสัญญาณจากปลายสาย ทำให้ติดตั้งง่ายและสามารถปรับรูปแบบการขึงให้เข้ากับพื้นที่ได้หลากหลาย

ในทางไฟฟ้า EFHW มีความยาวใกล้เคียงครึ่งความยาวคลื่น (½λ) ที่ความถี่พื้นฐาน และมีอิมพีแดนซ์สูงมากบริเวณปลายสาย จึงต้องใช้วงจร Matching เพื่อแปลงอิมพีแดนซ์ให้เหมาะกับสาย Coax 50 Ω เช่น Unun 49:1, 64:1 หรือวงจร Matching แบบอื่น

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่มักถูกมองข้ามคือ

EFHW เส้นเดียวกัน เมื่อเปลี่ยนรูปแบบการขึง ความสูง หรือความถี่ที่ใช้งาน Radiation Pattern ก็เปลี่ยนตามไปด้วย

ดังนั้น การเลือกรูปแบบการติดตั้งไม่ควรดูเฉพาะว่า “ขึงแบบไหนง่ายที่สุด” แต่ควรพิจารณาด้วยว่าเราต้องการติดต่อระยะใกล้ ภายในประเทศ หรือเน้น DX ระยะไกล

ก่อนเริ่ม: EFHW Multiband ไม่ได้มี Radiation Pattern เดียวในทุก Band

EFHW จำนวนมากถูกออกแบบให้สามารถใช้งานได้หลายย่านความถี่จาก Harmonic ของความถี่พื้นฐาน

ตัวอย่างเช่น EFHW ที่ออกแบบสำหรับย่าน 40 เมตร อาจมีความยาวทางไฟฟ้าโดยประมาณดังนี้

40 เมตร → ½λ
20 เมตร → 1λ
15 เมตร → 1½λ
10 เมตร → 2λ

ดังนั้น Radiation Pattern บน 40 เมตรอาจมีลักษณะใกล้เคียง Half-Wave Dipole แต่เมื่อขึ้นไปใช้งาน 20, 15 หรือ 10 เมตร จะเริ่มเกิด หลาย Main Lobes และหลาย Nulls

นั่นหมายความว่า

EFHW เส้นเดียวกันอาจยิงดีไปคนละทิศในแต่ละ Band

ความสูงของสายเมื่อเทียบกับความยาวคลื่นก็เปลี่ยนไปด้วย เช่น สายที่สูงเพียง 0.2λ บน 40 เมตร อาจกลายเป็น 0.8λ บน 10 เมตร ทำให้ Take-off Angle และ Radiation Pattern แตกต่างกันมาก

ดังนั้น รูปแบบที่กล่าวถึงในบทความนี้ควรใช้เป็น แนวโน้มโดยทั่วไป มากกว่าจะถือเป็นค่าตายตัว

1. การขึงแนวนอนขนานพื้น Horizontal Configuration

เป็นรูปแบบพื้นฐานที่สุด โดยขึงลวด EFHW ให้ตรงและขนานไปกับพื้นดิน

ลักษณะทางเทคนิค

เมื่อสายอยู่ในแนวนอน สนามที่แผ่ออกมาจะมี Horizontal Polarization เป็นองค์ประกอบหลัก

สำหรับความถี่พื้นฐานซึ่งสายมีความยาวประมาณครึ่งคลื่น Radiation Pattern ในแนวราบจะมีลักษณะคล้ายเลข 8 โดยสัญญาณมักออกแรงทางด้านข้างของสาย หรือ Broadside และมี Null ใกล้แนวปลายสาย

อย่างไรก็ตาม เมื่อใช้งานบน Harmonic Bands รูปแบบจะเปลี่ยนเป็นหลาย Lobes และไม่สามารถใช้กฎว่า “สัญญาณออกด้านข้างสายเสมอ” ได้อีกต่อไป

ผลของความสูง

ความสูงจากพื้นมีผลอย่างมากต่อ Take-off Angle

หากติดตั้งค่อนข้างต่ำเมื่อเทียบกับความยาวคลื่น จะมีพลังงานส่วนหนึ่งถูกส่งขึ้นในมุมสูง ทำให้เหมาะกับการติดต่อระยะใกล้หรือ NVIS โดยเฉพาะย่านความถี่ต่ำ

เมื่อเพิ่มความสูง Radiation Pattern จะเริ่มมีพลังงานในมุมต่ำมากขึ้น ซึ่งเป็นประโยชน์ต่อการติดต่อ DX

เหมาะกับ

สถานีที่มีพื้นที่แนวยาว
ต้องการใช้งานทั่วไปทั้ง Local และ DX
พื้นที่ที่มี Noise จากอุปกรณ์ไฟฟ้าสูง เพราะ Horizontal Polarization ในบางสภาพแวดล้อมอาจรับ Local Noise ได้น้อยกว่า Vertical

2. การขึงแบบเฉียง Sloper Configuration

Sloper คือการยึดปลายด้านหนึ่งของสายไว้ที่จุดสูง เช่น ยอดเสาหรือต้นไม้ และปล่อยอีกด้านลาดลงสู่จุดที่ต่ำกว่า

เป็นรูปแบบที่ได้รับความนิยมมาก เพราะสามารถใช้ความสูงที่มีอยู่ได้โดยไม่ต้องมีเสาสองต้น

ลักษณะทางเทคนิค

เนื่องจากสายทำมุมกับพื้น สนามที่แผ่ออกมาจะมีองค์ประกอบทั้ง Horizontal และ Vertical Polarization

Radiation Pattern จะไม่สมมาตรเท่าการขึง Horizontal และสามารถเกิดการเน้นสัญญาณบางทิศทางได้

แต่ไม่ควรถือเป็นกฎว่า

“Sloper จะยิงแรงไปทางปลายสายที่ลาดลงเสมอ”

เพราะทิศทางของ Main Lobe จริงขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น

มุมลาดของสาย
ความสูงปลายบนและปลายล่าง
ความถี่ที่ใช้งาน
ความสูงเฉลี่ยจากพื้น
Conductivity ของพื้นดิน
ตำแหน่งสาย Coax
โครงสร้างและสิ่งกีดขวางรอบสายอากาศ

เหมาะกับ

พื้นที่จำกัด
มีเสาหรือต้นไม้สูงเพียงจุดเดียว
Portable หรือ Field Station
ต้องการประนีประนอมระหว่างความง่ายในการติดตั้งกับความสามารถในการทำ DX

3. การขึงรูปตัว V คว่ำ Inverted V Configuration

Inverted V คือการยกส่วนกลางของสายขึ้นสูง และปล่อยสายทั้งสองด้านลาดลง

สำหรับ EFHW จุด Feed Point จะยังคงอยู่ที่ปลายสายด้านหนึ่ง ไม่ได้อยู่ตรงกลางเหมือน Center-Fed Dipole

ลักษณะทางเทคนิค

เมื่อปลายสายทั้งสองด้านถูกลดระดับลง Radiation Pattern ในแนวราบมักจะกลมขึ้นเมื่อเทียบกับ Horizontal Dipole ตรง

ดังนั้นจึงควรเรียกว่า

“มีความเป็นรอบทิศทางมากขึ้น”

มากกว่าจะเรียกว่าเป็น Omni-directional อย่างสมบูรณ์

Take-off Angle ยังคงขึ้นอยู่กับความสูงของส่วนที่มีกระแสสูงของสายเมื่อเทียบกับความยาวคลื่น

หากติดตั้งค่อนข้างต่ำ จะมี High-Angle Radiation มากขึ้น ซึ่งอาจเป็นประโยชน์สำหรับการติดต่อภายในประเทศหรือภูมิภาคบนย่านความถี่ที่เหมาะสม

ข้อดี

ใช้พื้นที่แนวนอนน้อยกว่า Horizontal
ต้องการจุดสูงหลักเพียงจุดเดียว
Radiation Pattern รอบทิศทางมากขึ้น
เหมาะกับสถานีที่ไม่ต้องการเจาะจงทิศทางมากนัก

4. การขึงรูปตัว L กลับด้าน Inverted L Configuration

Inverted L คือการนำสายส่วนหนึ่งขึ้นในแนวตั้ง จากนั้นจึงหักไปในแนวนอน

รูปแบบนี้เหมาะมากสำหรับพื้นที่ที่ไม่สามารถขึงสายแนวนอนเต็มความยาวได้ แต่มีเสา ต้นไม้ หรือตัวอาคารให้ใช้ความสูงในแนวดิ่ง

ลักษณะทางเทคนิค

สายส่วนที่อยู่ในแนวตั้งจะสร้าง Vertical Component ขณะที่ส่วนแนวนอนจะสร้าง Horizontal Component

ดังนั้น Radiation Pattern ที่เกิดขึ้นจะเป็นผลรวมของทั้งสองส่วน

สัดส่วนระหว่างความยาวแนวตั้งและแนวนอนมีผลอย่างมากต่อ

Polarization
Take-off Angle
Impedance
Radiation Pattern
ทิศทางของ Main Lobes

จึงไม่ควรถือว่า Inverted L เป็น “รูปแบบที่มีประสิทธิภาพที่สุด” สำหรับทุกสถานี

จุดเด่นที่แท้จริงของมันคือ ใช้พื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพและสามารถสร้าง Low-Angle Radiation ได้ดีในบางการติดตั้ง

เหมาะกับ

บ้านที่มีพื้นที่แนวนอนจำกัด
มีต้นไม้หรือเสาสูง
ต้องการ DX แต่ไม่สามารถติดตั้ง Vertical เต็มความยาวได้
ต้องการใช้ประโยชน์จากพื้นที่ทั้งแนวตั้งและแนวนอน

5. การขึงแนวตั้ง Vertical Configuration

เป็นการติดตั้ง EFHW ในแนวดิ่ง โดยปลายสายด้านหนึ่งอยู่สูงและอีกด้านอยู่ใกล้พื้น หรือยก Feed Point ขึ้นจากพื้นตามรูปแบบที่ต้องการ

ลักษณะทางเทคนิค

สนามที่แผ่ออกมาจะมี Vertical Polarization เป็นองค์ประกอบหลัก

ในสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม Vertical EFHW สามารถสร้างพลังงานในมุมต่ำได้ดี จึงเป็นรูปแบบที่น่าสนใจสำหรับการติดต่อ DX

ในแนวราบ Radiation Pattern มักมีลักษณะค่อนข้างรอบทิศทาง หากไม่มีอาคาร เสา โลหะ หรือสิ่งแวดล้อมอื่นเข้ามารบกวน

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรกำหนด Take-off Angle เป็นตัวเลขตายตัว เช่น 10–25 องศา เพราะมุมจริงขึ้นอยู่กับ

ความสูงของ Feed Point
ความยาวและ Band ที่ใช้งาน
Conductivity ของพื้นดิน
Counterpoise และ Feedline
สิ่งปลูกสร้างบริเวณใกล้เคียง

เรื่อง Radial

Half-Wave Vertical แตกต่างจาก Quarter-Wave Ground Plane

EFHW แนวตั้งจึงไม่ได้ต้องการระบบ Radial จำนวนมากแบบ ¼λ Vertical เพื่อ “ทำให้สายอากาศทำงานได้”

แต่ระบบยังคงต้องมี RF Return Path และ Ground Loss รอบสายอากาศยังส่งผลต่อประสิทธิภาพและ Radiation Pattern

ข้อควรระวัง

Vertical Polarization มักมีโอกาสรับ Local Noise จากระบบไฟฟ้า Switching Power Supply, LED, Solar Inverter และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ในชุมชนได้มากกว่า Horizontal ในบางพื้นที่

ดังนั้น Vertical ที่ยิง DX ได้ดีในทางทฤษฎี อาจไม่ใช่สายอากาศรับที่ดีที่สุดหาก Noise Floor ในพื้นที่สูงมาก

6. การขึงรูปตัว V หงาย Upright V / Vee Configuration

รูปแบบนี้ตรงข้ามกับ Inverted V

ส่วนกลางของสายจะอยู่ต่ำ ขณะที่ปลายทั้งสองด้านถูกยกขึ้นสูง โดย Feed Point ของ EFHW จะอยู่ที่ปลายด้านหนึ่งของตัว V

ลักษณะทางเทคนิค

ที่ความถี่พื้นฐาน กระแส RF สูงสุดของ Half-Wave Radiator จะอยู่ใกล้บริเวณกลางสาย

ดังนั้น หากบริเวณกลางสายของ Upright V อยู่ต่ำใกล้พื้น จะเกิด Interaction กับ Ground มากขึ้น และอาจทำให้ High-Angle Radiation เพิ่มขึ้น

ผลที่เกิดขึ้นจริงขึ้นอยู่กับ

ความสูงของจุดกลาง
ความสูงของปลายสาย
มุมระหว่างสายทั้งสองด้าน
Band ที่ใช้งาน
คุณสมบัติของพื้นดิน

รูปแบบนี้จึงอาจเหมาะกับการติดต่อระยะใกล้หรือระดับภูมิภาคบนย่านความถี่ที่รองรับ NVIS แต่ไม่ควรกำหนดระยะทางหรือมุมยิงเป็นค่าตายตัว

ภาพประกอบ จาก Ai กรุณาตรวจสอบอีกครั้ง

📊 ตารางเปรียบเทียบแนวโน้มของแต่ละรูปแบบ

รูปแบบ	แนวโน้ม Take-off Angle	ลักษณะ Pattern	การใช้งานที่น่าสนใจ
Horizontal	ขึ้นกับความสูงมาก	เด่นด้านข้างสายบน Fundamental	General / Regional / DX
Sloper	กลางถึงต่ำในบางการติดตั้ง	ไม่สมมาตร / กึ่งทิศทาง	General / DX
Inverted V	กลางถึงสูง	รอบทิศทางมากกว่า Horizontal	Regional / General
Upright V	มีแนวโน้มสูงหากส่วนกลางอยู่ต่ำ	ค่อนข้างกว้าง	Regional / NVIS
Inverted L	กลางถึงต่ำในบางการติดตั้ง	Vertical + Horizontal Component	General / DX
Vertical	มีศักยภาพ Low Angle สูง	ค่อนข้างรอบทิศทาง	DX

หมายเหตุ: ตารางนี้แสดงแนวโน้มโดยทั่วไป ไม่ใช่ Radiation Pattern ที่รับประกันได้ เพราะผลจริงขึ้นอยู่กับความสูง ความถี่ มุมของสาย Ground Conductivity Feedline และสภาพแวดล้อม

EFHW กับ NVIS

NVIS — Near Vertical Incidence Skywave คือการสื่อสาร HF ที่อาศัยคลื่นซึ่งถูกส่งขึ้นไปในมุมสูงก่อนหักเหกลับลงมาจากชั้น Ionosphere เพื่อครอบคลุมพื้นที่ใกล้ถึงระดับภูมิภาค

การทำ NVIS ไม่ได้เกิดจากรูปทรงสายอากาศเพียงอย่างเดียว

ปัจจัยสำคัญคือ

ความถี่ต้องเหมาะสมกับสภาพ Ionosphere ขณะนั้น
สายอากาศต้องมี High-Angle Radiation เพียงพอ
ความสูงจากพื้นต้องเหมาะสม

ดังนั้นการขึงสายต่ำไม่ได้รับประกันว่าจะทำ NVIS ได้ทุก Band หรือทุกช่วงเวลา

Common-Mode Current: เรื่องสำคัญของ EFHW

EFHW เป็นสายอากาศแบบ End-Fed และ Feed Point มี Impedance สูง

แม้เราจะเห็นสาย Radiator เพียงเส้นเดียว แต่ในทางไฟฟ้า กระแส RF จำเป็นต้องมี Return Path เสมอ

Return Path สามารถเกิดจาก

Counterpoise ที่ติดตั้งไว้โดยเฉพาะ
ผิวด้านนอกของสาย Coax
Ground และความจุไฟฟ้าระหว่างระบบกับสิ่งแวดล้อม
หรือส่วนผสมของทั้งหมด

นี่คือเหตุผลที่ EFHW บางชุดสามารถใช้งานได้โดยดูเหมือนไม่มี Counterpoise เลย เพราะในความเป็นจริง Feedline หรือระบบ Ground อาจกลายเป็นส่วนหนึ่งของสายอากาศโดยไม่ตั้งใจ

ถ้า Common-Mode Current สูงเกินไปจะเกิดอะไรขึ้น?

อาการที่พบได้ เช่น

RF เข้ามาในห้องวิทยุ
USB หลุดระหว่าง TX
CAT Control Disconnect
เสียง Audio มี Noise หรือเพี้ยน
Touch Screen หรืออุปกรณ์ Computer ทำงานผิดปกติ
SWR เปลี่ยนเมื่อขยับสาย Coax
Pattern ของสายอากาศเปลี่ยนตามการเดินสาย Feedline

จึงไม่ควรดูเพียงว่า “SWR ต่ำ” แล้วสรุปว่าระบบสายอากาศสมบูรณ์

แล้ว 1:1 Common-Mode Choke ควรใส่ตรงไหน?

คำตอบคือ ขึ้นอยู่กับว่าเราออกแบบ RF Return Path อย่างไร

กรณีมี Dedicated Counterpoise

หาก Matching Transformer มี Counterpoise แยกไว้โดยเฉพาะ สามารถติดตั้ง Common-Mode Choke บน Coax ใกล้ Matching Transformer เพื่อป้องกันไม่ให้ RF ไหลต่อออกไปบนผิวด้านนอกของ Feedline

กรณีใช้ Coax เป็นส่วนหนึ่งของ Return Path

หากออกแบบให้ช่วงหนึ่งของ Coax Shield ทำหน้าที่เป็น Counterpoise การใส่ Choke ติดกับ Transformer ทันทีอาจตัด Return Path ที่เราต้องการ

ในกรณีนี้สามารถปล่อยช่วง Coax ที่ต้องการให้ทำงานเป็น Return Path ก่อน แล้วจึงติดตั้ง Common-Mode Choke เพื่อไม่ให้ RF วิ่งต่อไปถึงสถานี

ตำแหน่งที่ดีที่สุดควรตรวจสอบจากการวัดและทดลองจริง เพราะระบบ EFHW แต่ละสถานีมี Feedline ความสูง Ground และสิ่งแวดล้อมแตกต่างกัน

การใช้ EFHW กับ FT8 / FT4 และ Digital Mode

FT8 และ FT4 สามารถถอดรหัสสัญญาณที่มี SNR ต่ำมากได้ จึงเหมาะอย่างยิ่งกับการทดลองและเปรียบเทียบประสิทธิภาพของสายอากาศ

แต่ความสามารถในการ Decode สัญญาณต่ำกว่า Noise Floor ไม่ได้หมายความว่า Noise ไม่มีความสำคัญ

หาก Local RFI หรือ Common-Mode Current ทำให้ Noise Floor เพิ่มขึ้น สถานีอ่อน ๆ ที่ควรรับได้ก็อาจถูก Noise กลบ

ดังนั้นสำหรับ Digital Mode สิ่งที่ควรให้ความสำคัญคือ

ลด Local Noise
จัดการ Common-Mode Current
ตรวจสอบ RF Feedback
ตั้ง Audio Level และ ALC ให้เหมาะสม
ตรวจสอบ SWR และอุณหภูมิ Matching Transformer เมื่อ TX ต่อเนื่อง

โดยเฉพาะ FT8 ซึ่งมี Duty Cycle สูงกว่าการพูด SSB ตามปกติ Transformer ที่รองรับกำลัง Peak สูงไม่ได้หมายความว่าจะรองรับกำลังนั้นแบบ Digital ต่อเนื่องได้เสมอ

เลือกรูปแบบไหนดี?

ไม่มีรูปแบบใดดีที่สุดสำหรับทุกสถานี

หากมีพื้นที่และสามารถยกสายได้สูง Horizontal เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีและคาดเดาพฤติกรรมได้ง่าย

หากมีจุดสูงเพียงจุดเดียว Sloper หรือ Inverted V มักติดตั้งง่ายและเหมาะกับบ้านทั่วไป

หากพื้นที่แนวนอนจำกัดแต่มีเสาหรือต้นไม้สูง Inverted L เป็นอีกทางเลือกที่น่าสนใจ

ถ้าต้องการเน้น DX และมีพื้นที่แนวตั้งเพียงพอ Vertical EFHW สามารถสร้าง Low-Angle Radiation ที่น่าสนใจได้ แต่ควรตรวจสอบ Noise Floor ของสถานที่ด้วย

สิ่งสำคัญที่สุดคือ

อย่าเลือกรูปแบบสายอากาศจาก Radiation Pattern ในตำราเพียงอย่างเดียว แต่ให้ทดลองกับพื้นที่จริงของสถานี

วิธีทดสอบว่ารูปแบบไหนเหมาะกับสถานีของเรา

ข้อดีของนักวิทยุสมัครเล่นยุคปัจจุบันคือเราสามารถตรวจสอบประสิทธิภาพสายอากาศได้ง่ายกว่าในอดีตมาก

สำหรับ CW สามารถใช้ Reverse Beacon Network (RBN) ดูว่าสถานีใดรับสัญญาณเราได้และด้วยระดับประมาณเท่าใด

สำหรับ FT8/FT4 สามารถใช้ PSK Reporter ตรวจสอบว่า Signal ของเราถูกรับได้จากพื้นที่ใดบ้าง

ควรทดลองโดย

ใช้ Band เดิม
ใช้กำลังส่งใกล้เคียงกัน
ทดสอบในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน
ทดลองเปลี่ยนรูปแบบหรือความสูงของสาย
เปรียบเทียบจำนวนสถานี ระยะทาง และทิศทางที่รับเราได้

การทดลองซ้ำหลายครั้งจะมีความหมายมากกว่าการดู Report เพียงครั้งเดียว เพราะสภาพ Propagation ของ HF เปลี่ยนตลอดเวลา

ความปลอดภัยในการติดตั้ง EFHW

EFHW มี Impedance สูงบริเวณปลายสาย ซึ่งหมายความว่า แรงดัน RF ที่บริเวณปลาย Radiator และบริเวณ Matching Transformer สามารถสูงมากขณะส่ง

ดังนั้น

อย่าให้ปลายสายอยู่ในตำแหน่งที่คนหรือสัตว์สามารถสัมผัสได้
อย่าวาง Transformer หรือปลายสายใกล้วัสดุไวไฟ
ระวังการ Arcing โดยเฉพาะเมื่อใช้กำลังสูง
Waterproof กล่อง Transformer และ Connection ให้เหมาะสม
ยึดสายให้สามารถรับแรงลมได้
หลีกเลี่ยงการติดตั้งใกล้สายไฟฟ้าแรงสูงโดยเด็ดขาด
ควรมีระบบป้องกันฟ้าผ่าและ Disconnect Feedline เมื่อไม่ได้ใช้งานตามความเหมาะสมของสถานี

ความปลอดภัยต้องมาก่อนการพยายามยกสายให้สูงที่สุดเสมอ

บทสรุป

เสน่ห์ของ End-Fed Half-Wave ไม่ได้อยู่เพียงที่การใช้ลวดเส้นเดียวหรือการติดตั้งง่าย แต่คือความยืดหยุ่นในการนำไปปรับใช้กับพื้นที่จริง

สาย EFHW เส้นเดียวสามารถขึงเป็น Horizontal, Sloper, Inverted V, Inverted L, Vertical หรือ Vee ได้ แต่แต่ละรูปแบบจะทำให้ Radiation Pattern, Polarization และ Take-off Angle เปลี่ยนไป

ยิ่งไปกว่านั้น EFHW แบบ Multiband ยังมี Radiation Pattern แตกต่างกันในแต่ละ Band เนื่องจากสายมีความยาวทางไฟฟ้าหลายเท่าของครึ่งคลื่นเมื่อใช้งานบน Harmonic Bands

ดังนั้นจึงไม่มีคำตอบง่าย ๆ ว่า

“EFHW ต้องขึงแบบไหนถึงดีที่สุด”

คำตอบที่เหมาะสมกว่าคือ

รูปแบบที่ดีที่สุด คือรูปแบบที่เข้ากับพื้นที่ ลด Noise และ RF Feedback ได้ดี และสร้าง Radiation Pattern ที่เหมาะกับสถานีที่เราต้องการติดต่อ

ท้ายที่สุด งาน Amateur Radio คือการทดลอง

ลองเปลี่ยนความสูง เปลี่ยนมุม เปลี่ยนตำแหน่ง Choke แล้วใช้เครื่องมืออย่าง RBN หรือ PSK Reporter ตรวจสอบผลจริง

นั่นจะบอกเราได้ดีกว่าทฤษฎีเพียงอย่างเดียวว่า

EFHW ของสถานีเรา “ยิงไปทางไหน” และทำงานดีที่สุดอย่างไร

เอกสารอ้างอิง

American Radio Relay League (ARRL). The ARRL Antenna Book for Radio Communications, 25th Edition, 2023.
Steve Yates, AA5TB. The End Fed Half Wave Antenna.
L. A. Moxon. HF Antennas for All Locations.
John Devoldere, ON4UN. ON4UN’s Low-Band DXing.